शिवज्ञानबोध / ŚIVAJÑĀNABODHA

स्त्रीपुन्नपुंसकादित्वाज्जगतः कार्यदर्शनात् ।

अस्ति कर्ता स हृत्वैतत् सृजत्यस्मात् प्रभुर्हरः ॥ १ ॥

Strīpuṃnapuṃsakāditvāj jagataḥ kāryadarśanāt|

Asti kartā sa hṛtvaitat sṛjaty asmāt prabhur haraḥ|| 1||

अन्यस्सन्व्याप्तितोऽनन्य: कर्ता कर्मानुसारत: ।

करोति संसृतिं पुंसां आज्ञया समवेतया ॥ २ ॥

Anyas san vyāptito’nanyaḥ kartā karmānusārataḥ|

Karoti saṃsṛtiṃ puṃsāṃ ājñayā samavetayā||2||

नेतितो ममतोद्रेकादक्षोपरतिबोधतः ।

स्वापे निर्भोगतो बोधे बोद्धृत्वादस्त्यणुस्तनौ॥ ॥ ३ ॥

Netito mamatodrekād akṣoparatibodhataḥ|

Svāpe nirbhogato bodhe bodhṛvād asty aṇus tanau||3||

आत्मान्तःकरणादन्योऽप्यन्वितो मन्त्रिभूपवत् ।

अवस्थापंचकस्थ: स्यान्मलरुद्धस्वदृक्क्रिय: ॥ ४ ॥

Ātmāntaḥkaraṇād anyo’py anvito mantribhūpavat|

Avasthāpañcakasthaḥ syān malaruddhasvadṛkkriyaḥ||4||

विदन्त्यक्षाणि पुंसार्थान्न स्वयं सोऽपि शंभुना ।

तद्विकारी शिवश्चेन्न कान्तोऽयोवत्स तं नयेत् ॥ ५ ॥

Vidanty akṣāṇi puṃsārthān na svayaṃ so ’pi śaṃbhunā|

Tad vikārī śivaś cen na kānto ’yovat sa taṃ nayet||5||

अदृश्यं चेदसद्भावो दृश्यं चेज्जडिमा भवेत् ।

शंभोस्तद्व्यतिरेकेण ज्ञेयं रूपं विदुर्बुधा: ॥ ६ ॥

Adṛśyaṃ ced asadbhāvo dṛśyaṃ ced jaḍimā bhavet|

Śaṃbhos tadvyatirekeṇa jñeyaṃ rūpaṃ vidur budhāḥ||6||

नाचिच्चित्सन्निधौ किन्तु न वित्तस्ते उभे मिथ: ।

प्रपंचशिवयोर्वेत्ता यस्स आत्मा तयॊ:पृथक् ॥ ७ ॥

Nācit citsannidhau kintu na vittas ta ubhe mithaḥ|

Prapañcaśivayor vettā yas sa ātmā tayoḥ pṛthak||7||

स्थित्वा सहेन्द्रियव्याधै: त्वां न वेत्सीति बोधित: ।

मुक्त्वैतान् गुरुणानन्यो धन्य: प्राप्नोति तत्पदम् ॥ ८ ॥

Sthitvā sahendriyavyādhais tvām na vetsīti bodhitaḥ|

Muktvaitān guruṇānanyo dhanyaḥ prāpnoti tatpadam||8||

चिद्दृशात्मनि दृष्ट्वेशं त्यक्त्वा वृत्तिमरीचिकाम् ।

लब्ध्वा शिवपदच्छायां ध्यायेत्पंचाक्षरीं सुधी: ॥ ९ ॥

Ciddṛśātmani dṛṣṭveśaṃ tyaktvā vṛttimarīcikām|

Labdhvā śivapadacchāyāṃ dhyāyet pañcākṣarīṃ sudhīḥ||9||

शिवेनैक्यं गतसिद्धस्तदधीनस्ववृत्तिक: ।

मलमायाद्यसंस्पृष्टो भवति स्वानुभूतिमान् ॥ १० ॥

Śivenaikyaṃgatas siddhas tadadhīnasvavṛttikaḥ|

Malamāyādyasaṃspṛṣṭo bhavati svānubhūtimān||10||

दृशोर्दर्शयितेवात्मा तस्य दर्शयिता शिव: ।

तस्मात्तश्मिन्परां भक्तिं कुर्यादात्मोपकारके ॥ ११ ॥

Dṛśor darsayitevātmā tasya darśayitā śivaḥ|

Tasmāt tasmin parāṃ bhaktiṃ kuryād ātmopakārake||11||

मुक्त्यै प्राप्य सतस्तेषां भजेद्वेषं शिवालयं ।

एव विद्याच्छिवज्ञानबोधे शैवार्थनिर्णयं ॥ १२ ॥

Muktyai prāpya satas teṣāṃ bhajed veṣaṃ śivālayam|

Evaṃ vidyāc chivajñānabodhe saivārthanirṇayam|| 12||

शिवसूत्र / ŚIVASŪTRA

1- शाम्भवोपाय / 1- śāmbhavopāya

चैतन्यमात्मा ।१-१।

Caitanyam ātmā ।1-1।

ज्ञानं बन्धः । १-२।

jñānaṃ bandhaḥ । 1-2।

योनिवर्गः कलाशरीरम् ।१-३।

yonivargaḥ kalāśarīram |1-3।

ज्ञानाधिष्ठानं मातृका । १-४।

jñānādhiṣṭhānaṃ mātṛkā । 1-4।

उद्यमो भैरवः । १-५।

udyamo bhairavaḥ । 1-5।

शक्तिचक्रसन्धाने विश्वसंहारः । १-६।

śakticakrasandhāne viśvasaṃhāraḥ । 1-6।

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तभेदे तुर्याभोगसंभवः । १-७।

jāgratsvapnasuṣuptabhede turyābhogasaṃbhavaḥ । 1-7।

ज्ञानं जाग्रत् ।१-८।

jñānaṃ jāgrat । 1-8।

स्वप्नो विकल्पाः । १-९।

svapno vikalpāḥ । 1-9।

अविवेको मायासौषुप्तम् । १-१०।

aviveko māyāsauṣuptam | 1-10।

त्रितयभोक्ता वीरेशः । १-११।

tritayabhoktā vīreśaḥ । 1-11।

विस्मयो योगभूमिकाः । १-१२।

vismayo yogabhūmikāḥ । 1-12।

इच्छा शक्तिरुमा कुमारी । १-१३।

icchā śaktirumā kumārī । 1-13।

दृश्यं शरीरम् ।शरीरम् १-१४।

dṛśyaṃ śarīram । 1-14।

हृदये चित्तसंघट्टाद् दृश्यस्वापदर्शनम् ।१-१५।

hṛdaye cittasaṃghaṭṭād dṛśyasvāpadarśanam | 1-15।

शुद्धतत्त्वसन्धानाद् वा अपशुशक्तिः । १-१६।

śuddhatattvasandhānād vāpaśuśaktiḥ । 1-16।

वितर्क आत्मज्ञानम् ।१-१७।

vitarka ātmajñānam | 1-17।

लोकानन्दः समाधिसुखम् । १-१८।

lokānandaḥ samādhisukham | 1-18।

शक्तिसन्धाने शरीरोत्पत्तिः । १-१९।

śaktisandhāne śarīrotpattiḥ । 1-19।

भूतसन्धान भूतपृथक्त्व विश्वसंघट्टाः । १-२०।

bhūtasandhāna-bhūtapṛthaktva-viśvasaṃghaṭṭāḥ । 1-20।

शुद्धविद्योदयाच्चक्रेशत्व सिद्धिः । १-२१।

śuddhavidyodayāc cakreśatvasiddhiḥ । 1-21।

महाह्रदानुसन्धानान्मन्त्रवीर्यानुभवः । १-२२।

mahāhradānusandhānān mantravīryānubhavaḥ । 1-22।

२- शाक्तोपाय / 2- śāktopāya

चित्तं मन्त्रः । २-१।

cittaṃ mantraḥ । 2-1।

प्रयत्नः साधकः । २-२।

prayatnaḥ sādhakaḥ । 2-2।

विद्याशरीरसत्ता मन्त्ररहस्यम् ।२-३।

vidyāśarīrasattā mantrarahasyam | 2-3।

गर्भे चित्तविकासोऽविशिष्टविद्यास्वप्नः । २-४।

garbhe cittavikāso'viśiṣṭa vidyāsvapnaḥ । 2-4।

विद्यासमुत्थाने स्वाभाविके खेचरी शिवावस्था । २-५।

vidyāsamutthāne svābhāvike khecarī śivāvasthā । 2-5।

गुरुरुपायः । २-६।

gururupāyaḥ । 2-6।

मातृकाचक्रसम्बोधः । २-७।

mātṛkācakrasambodhaḥ । 2-7।

शरीरं हविः । २-८।

śarīraṃ haviḥ । 2-8।

ज्ञानं अन्नम् । २-९।

jñānaṃ annam | 2-9।

विद्यासंहारे तदुत्थ स्वप्न दर्शनम् ।२-१०।

vidyāsaṃhāre taduttha-svapna-darśanam | 2-10।

३- आणवोपाय / 3- āṇavopāya

आत्मा चित्तम् ।३-१।

ātmā cittam | 3-1।

ज्ञानं बन्धः । ३-२।

jñānaṃ bandhaḥ । 3-2।

कलादीनां तत्त्वानां अविवेको माया । ३-३।

kalādīnāṃ tattvānāṃ aviveko māyā । 3-3।

शरीरे संहारः कलानाम् | ३-४।

śarīre saṃhāraḥ kalānām | 3-4।

नाडी संहार भूतजय भूतकैवल्य भूतपृथक्त्वानि । ३-५।

nāḍīsaṃhāra bhūtajaya bhūtakaivalya bhūtapṛthaktvāni । 3-5।

मोहावरणात् सिद्धिः । ३-६।

mohāvaraṇāt siddhiḥ । 3-6।

मोहजयाद् अनन्ताभोगात् सहजविद्याजयः । ३-७।

mohajayād anantābhogāt sahajavidyājayaḥ । 3-7।

जाग्रद् द्वितीयकरः । ३-८।

jāgrad dvitīyakaraḥ । 3-8।

नर्तक आत्मा । ३-९।

nartaka ātmā । 3-9।

रङ्गोऽन्तरात्मा । ३-१०।

raṅgo 'ntarātmā । 3-10।

प्रेक्षकाणीन्द्रियाणि । ३-११।

prekṣakāṇīndriyāṇi । 3-11।

धीवशात् सत्त्वसिद्धिः । ३-१२।

dhīvaśāt sattvasiddhiḥ । 3-12।

सिद्धः स्वतन्त्रभावः । ३-१३।

siddhaḥ svatantrabhāvaḥ । 3-13।

यथा तत्र तथान्यत्र । ३-१४।

yathā tatra tathānyatra । 3-14।

बीजावधानम् । ३-१५।

bījāvadhānam | 3-15।

आसनस्थः सुखं ह्रदे निमज्जति । ३-१६।

āsanasthaḥ sukhaṃ hrade nimajjati । 3-16।

स्वमात्रानिर्माणमापादयति । ३-१७।

svamātrānirmāṇam āpādayati । 3-17।

विद्याविनाशे जन्म विनाशः । ३-१८।

vidyā’vināśe janmavināśaḥ । 3-18।

कवर्गादिषु माहेश्वर्याद्याः पशुमातरः । ३-१९।

kavargādiṣu māheśvaryādyāḥ paśumātaraḥ । 3-19।

त्रिषु चतुर्थं तैलवदासेच्यम् | ३-२०।

triṣu caturthaṃ tailavadāsecyam | 3-20।

मग्नः स्वचित्तेन प्रविशेत् । ३-२१।

magnaḥ svacittena praviśet । 3-21।

प्राण समाचारे समदर्शनम् । ३-२२।

prāṇasamācāre samadarśanam । 3-22।

मध्येऽवरप्रसवः । ३-२३।

madhye'vara prasavaḥ । 3-23।

मात्रास्वप्रत्ययसन्धाने नष्टस्य पुनरुत्थानम् ३-२४।

mātrāsvapratyayasandhāne naṣṭasya punarutthānam | 3-24।

शिवतुल्यो जायते ।३-२५।

śivatulyo jāyate । 3-25।

शरीरवृत्तिर्व्रतम् । ३-२६।

śarīravṛttirvratam । 3-26।

कथा जपः । ३-२७।

kathā japaḥ । 3-27।

दानमात्मज्ञानम् । ३-२८।

dānam ātmajñānam । 3-28।

योऽविपस्थो ज्ञाहेतुश्च । ३-२९।

yo'vipastho jñāhetuśca । 3-29।

स्वशक्ति प्रचयोऽस्य विश्वम् ।३-३०।

svaśakti pracayo'sya viśvam | 3-30।

स्तिथिलयौ । ३-३१।

stithilayau । 3-31।

तत्प्रवृत्तावप्यनिरासः संवेत्तृभावात्| ३-३२।

tat pravṛttāvapyanirāsaḥ saṃvettṛbhāvāt | 3-32।

सुखदुःखयोर्बहिर्मननम् | ३-३३।

sukhaduḥkhayor bahirmananam | 3-33।

तद्विमुक्तस्तु केवली । ३-३४।

tadvimuktastu kevalī । 3-34।

मोहप्रतिसंहतस्तु कर्मात्मा । ३-३५।

mohapratisaṃhatastu karmātmā । 3-35।

भेदतिरस्कारे सर्गान्तरकर्मत्वम् |३-३६।

bheda tiraskāre sargāntara karmatvam | 3-36।

करणशक्तिः स्वतोऽनुभवात् । ३-३७।

karaṇaśaktiḥ svato'nubhavāt | 3-37।

त्रिपदाद्यनुप्राणनम् | ३-३८।

tripadādyanuprāṇanam | 3-38।

चित्तस्थितिवत् शरीरकरणबाह्येषु । ३-३९।

cittasthitivat śarīrakaraṇabāhyeṣu । 3-39।

अभिलाषाद्बहिर्गतिः संवाह्यस्य । ३-४०।

abhilāṣādbahirgatiḥ saṃvāhyasya । 3-40।

तदारूढप्रमितेस्तत्क्षयाज्जीवसंक्षयः । ३-४१।

tadārūḍhapramitestatkṣayāj jīvasaṃkṣayaḥ । 3-41।

भूतकञ्चुकी तदा विमुक्तो भूयः पतिसमः परः । ३-४२|

bhūtakañcukī tadā vimukto bhūyaḥ patisamaḥ paraḥ । 3-42।

नैसर्गिकः प्राणसंबन्धः । ३-४३।

naisargikaḥ prāṇasaṃbandhaḥ । 3-43।

नासिकान्तर्मध्यसंयमात् किमत्र सव्यापसव्यसौषुम्नेषु ३-४४।

nāsikāntarmadhya saṃyamāt kimatra savyāpasavya- sauṣumneṣu । 3-44।

भूयः स्यात् प्रतिमीलनम् |३-४५।

bhūyaḥ syāt pratimīlanam | 3-45।